දළදා පෙරහැර මංගල්‍යය

දළදා පෙරහැරේ අලි ඇතුන්

ශ්‍රී ලංකාවෙහි පවත්වන්නාවූ උදාර සම්ප්‍රදායික මහෝත්සවයකි, දළදා පෙරහැර මංගල්‍යයය. මෙම මංගල්‍ය්‍ය දළදා මාලිගාව සහ අස්ගිරි / මල්වතු මහා විහාරය මගින් සංවිධානය කෙරේ.
ඇසළ පසළොස්වක පොහොය දිනයෙන් ඇරඹෙන ඇසල මංල්‍යයේ වඩාත්ම ජනප්‍රිය අංගය නිකිණි මස පවත්වන්නාවූ රන්දෝලි පෙරහැරයි. මෙම උළෙල, ශ්‍රී ලංකාවට අනන්‍ය වූ සංඛේතයක් බවට පත් වී ඇත. මෙය නර්තනයන්ගෙන් සහ අගනා ලෙස සරහූ හස්තීන්ගෙන් සමන්විත වූ බෞද්ධ උළෙලකි.මෙහි ගිනි බෝල කරුවන්ගේ නර්තන, කස කරුවන්, උඩරට නර්තන සහ අනෙකුත් විවිධ සංස්කෘතික නර්තනයන් ඇතුලත් වේ.පෙරහැරේ අලි ඇත්තු අධික ලෙස වියදම් කර නිමවූ මනරම් වස්ත්‍රයන්ගෙන් සැරසෙති. මෙම උළලෙහි නිමාව සනිටුහන් වනුයේ නිකිණි පසළොස්වක දිනයේ පවත්වන සම්ප්‍රදායික දිය කැපීමේ මංගල්‍යයයෙනි.

මහනුවර නාථ, විෂ්ණු, කතරගම හා පත්තිනි යන සතර දේවාලත් දළදා මාළිඟාවත් එක්ව පවත්වන මහා පෙරහැර දළදා පෙරහැර නමින් හඳුන්වයි.

දෙවියන් උදෙසා පැවැත්වු දේව පෙරහැරක් ලෙස පැවති මහනුවර ඇසළ පෙරහැර 18 වැනි සියවසේ මහනුවර රජ කල කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජතුමා දළදා පෙරහැරත් එක් කරන ලදී.

වර්තමාන දළදා පෙරහැර

දළදා පෙරහැරට අයිති සියලුම කාර්යයන් සිදු කෙරෙන්නේ මාළිඟාවේ නැකත් සෑදීම සදහා නියම කර ඇති නැකත්රාළ පිළියෙළ කර ඇති නැකත්වලට අනුවය.

කාරිය කරවන කෝරාළ

ඔහු පෙරහැර පවත්වන දිනය හා වෙලාවන් ගම් දහයේ විදානෙලාට දැනුම් දී කටයුතු සුදානමි කරයි.පෙරහැර සඳහා පළමුව සතර දේවාලයේ කප් සිටුවයි. දිය කපන දිනයේ උගුල්ලා ගඟට විසි කරන්නේ මෙම කපයි.පාන්දර හතරට පමණ කප සිටුවන අතර අලුත් නුවර සිට කප ගෙන ඒමද සිරිතකි. කප සිටවු පසු පුරා දින පහක් රාත්‍රි 7.00 පමණ ඒ ඒ දේවාල වටා කුඩා පෙරහැරක් කරයි.

කුඹල් පෙරහැර

පස් වන දවස අවසානයේ එළඹෙන්නේ කුඹල් පෙරහැරයි. මෙහිදී කාරිය කරවන රාළ මාළිඟාව තුළ තිබෙන මුරායුධ, පලිහ, සේසත්, රිදී, උඩැක්කි, පන්තේරැ, රීදී අත්පන්දමි, වඩන තල අතු, ආදිය පිරිසිදු කොට ඒවාත් කුඹල් ‍පෙරහැර වීදි සංචාරය කරවයි. මෙම පෙරහැර දේවාල පෙරහැරට වඩා අලංකාර වේ. මෙයට ගම් දහයේ විදානෙලා, බෙරවාදකයින්, සහ නැට්ටුවන්ද සහභාගී වේ. මෙම පෙරහැරට ධාතු කරඩුව වඩම්මන අතර අලි ඇතුන්ද සහභාගී කරවති. පළමු දින පහ තුළ දේවාලය වටා ගමන් ගත් දේවාල පෙරහැර හතර ඊ ළග දිනයේ මාළිඟාවේ පෙරහැරට එක් වී මෙසේ වීදි සංචාරය කිරීම කුඹල් පෙරහැ‍රේ ලක්ෂණයයි.

රන්දෝලි පෙරහැර

පෙරහැරේ ගමන් කරන ඇතුන්

රන්දෝලි පෙරහැර සදහා මාළිඟාවේ ප්‍රධාන දොරටුව අබියසදී කරඩුව ගෙන යන ඇතා සරසනු ලබයි. නිලමේලාද තම තමන්ට නියමිත දේවාලය හා මාළිඟය තුළ සූදානමි වෙයි.
පළමු වෙඩි හඩත් සමග සිව් මහා දේවාල පෙරහැර මාළිඟාව අසළට ගමන් කිරීම අරඹත්ම දළදා මාළිඟායේ හේවිසි මණ්ඩපයට එකතු වන පනික්කයෝ දිය වඩන නිළමේ කැද‍වා ගෙන එන්නට ඔහු සිටින කුටියට ගොස් වැද නමස්කාර කොට ඔහු කැඳවාගෙන ආ යුතු වේ. එවිට තූර්ය නාද පැවැත්වෙන අතර දළදා කරඬුව ඇතු පිට තබනු ලැබේ.
මෙයට හේවිසි මණ්ඩපයේ සිටම පාවඩ එළනු ලැබේ. හදුන්කුඩම ළගදි කත්තියන රාළගෙන් වතුර කෙණ්ඩියක් ගෙන පිරිසිදු වු බව දැනගන්නා දියවඩන නිළ‍මේ නියමිත නැකතට අනුව කරඬුව පාවඩ පිට වඩම්මවනු ලැබේ. ඒ අතර ඔහු දෙපස අත්පන්දම් හා වඩ තලඅතු අල්ලන අය තම තමන්තමන්ගේ රාජකාරී කරමින් ගමන් කරනු දැකිය හැකිය. අවසාන වෙඩි මුරයත් සමග පෙරහැර ගමන් අරඹන අතර ප්‍රධාන දොරටුව ඉදිරියේදී දියවඩන නිළමේට සමන්පිච්ච මල් මාලාවක් පළඳවයි.
පෙරහැරේ ගමන් කරන පුද්ගලයින් හා ඒ ඒ අයගේ කාර්යය සංසිද්ධි.

• කසකරුවෝ

• ගිනි බෝල කරුවෝ සහ බෞද්ධ කොඩි ගෙන යන්නෝ

• කොඩි ගෙන යන්නෝ

• පෙරමුණේ රාළ (ඇතකු පිට නැගී ලේකම් මිටිය සහිතව)

• හේවිසි වාදකයෝ (දවුල්, හොරණෑ, තම්මැට්ටම්, තාලම්පට,හක්ගෙඩිය අත ඇතිව )

• ගජනායක නිළමේ (ඇතකු පිට රිදී කරඩුවක් සහිතව)

• ඇතුන් කිහිප දෙනෙක්, නැට්ටුවෝ සහ බෙරකරුව

• කාරිය කෝරාළ

• නැට්ටු‍වෝ හා ‍බෙරවාදකයෝ

• කවිකාර මඩුවේ ශිල්පීහු (දළදා ගුණ ගයමින් ගමන් කරති)

• දළදා කරඩුව රැගත් ඇතා (පාවඩ මතින් යන අතර දෙපස දෑලේ ඇත්තු දෙදෙනෙක් යති.)

• වෙස් නැටුම් කණ්ඩායමක් හා බෙරවාදකයෝ

• දියවඩන නිළමේ

දළදා මාළිඟාවේ ‍පෙරහැරට පසුව ගමන් කරන දේවාල පෙරහැර

• නාථ දේවාලයේ පෙරහැර

• විෂ්ණු දේවාලයේ පෙරහැර

• කතරගම දේවාලයේ පෙරහැර

• පත්තිනි දේවාලයේ පෙරහැර

දළදා මාළිඟාව

දළදා මාළිඟාව කියා හදුන්වන්නේ දළදා වහන්සේ වැඩ සිටින සන්දිරයයි. දාඨා ධාතුව, දළදා ගේ, දළදා මන්දිරය, කියාද හදුන්වන්නේ මෙයයි.
බුදුන් වහන්සේගේ දන්ත ධාතුව මෙහි තැම්පත් කර තිබෙන නිසා දළදා මාළිඟාය බොදු ජනයා හට ඉතා වැදගත් ස්ථානයකි. ලංකාවේ දළදා වහන්සේ විවිධ සතුරු උවදුරුවලින් ආරක්ෂා කිරීම සදහා විවිධ ස්ථානවලට ගෙන ගිය බව ඉතිහාසයේ දැක්වේ. මෙලෙස දළදාව ආරක්ෂා කිරීමට ප්‍රධාන හේතුවක් වුයේ දළදාව හිමි පුද්ගලයා මෙරට රජකමට උරුමකම් කිව යුතුයි යන අදහස ලාංකික සමාජය තුළ මුල් බැස ගෙන තිබු නිසාය. දළදාව ලංකාවට වැඩම කරවන ලද්දේ ක්‍රි.ව. 301-328 කිත්සිරි මේඝවර්ණ රජු රට කරවන කාලයේදීය. මෙසේ වැඩම කරවු දළදා වහන්සේ මැණික් කරඩුවක බහා ප්‍රථමයෙන් තැම්පත් කලේ දෙවැනි පෑතිස් රජු විසින් ඉදි කරන ලද ධම්මචක්ක නම් ගෘහය තුළය. එතැන් සිටන් එය "දාඨාධාතු ඝර " නම් විය. ලංකාවේ ප්‍රථම දළදා මාළිඟය ලෙස ගෞරවය ලබන්නේ මිහිඳු හිමි විසින් අනුරාධපුර නගරය මධ්‍යයයේ ඉදි කරනු ලැබූ දළදා මාළිඟාවයි. මේ අයුරින් අනුරාධපුරයේ ස්ථාන කීහීපයකම දළදා මාළිඟා ඉදි කළ බවට පුරා විද්‍යා සාක්ෂිවලින් ඔප්පු වේ.
පොළොන්නරුව රාජධානිය කර ගත් පළමු වන විජයබාහු රජු දළදාවත් රැගෙන පොළොන්නරුවට ගියේය. දළදාව රාජ්‍ය උරුමයේ ප්‍රධාන සංකේතය ලෙස සලකන්නට පටන් ගන්නා ලදී. විනාශ වී ගිය ගොඩනැගිලි ප්‍රතිසංස්කරණය කළ රජු අද "අටදාගේ"නමින් හැදින්වෙන ගොඩනැගිල්ලේ දළදාව තැම්පත් කරන ලදී. ඉන් පසු මහා පරාක්‍රම බාහු රජු දළදා මාළිඟා තුනක් ඉඳි කළ බව කියවේ. ඉන් පසු කීර්ති ශ්‍රී නිශ්ශංක මල්ල රජු විසින්" හැටදාගේ" නමින් දළදා මාළිඟයක් කරණු ලැබූ බවද සඳහන් වේ.

පොළොන්නරුවෙන් දඹදෙණියට

තෙවැනි විජයබාහු රජු කොත්මලේ සඟවා තිබු දළදාව දඹදෙණියට ගෙන එන ලදී. නමුත් ආරක්ෂාව සඳහා බෙලිගල දළදා මාළිඟයක් සාදා එහි තැම්පත් කළේය. දෙවැනි පරාක්‍රමබාහු රජු ක්‍රි.ව. 1236-1290 කාළයේදී යළි දඹදෙණියේ රජ මාලිඟය අසළ දළදා මාළිඟයක් සාදා එහි දළදාව තැම්පත් කරන ලද අතර වසර 11 ට පමණ මෙහි දළදාව වැඩි සිටි සේක. ඉන් අනතුරුව දළඳාව යාපහුවේ වැඩ සිටි අතර යාපහුවේ දළදා මාළිඟය පොළොන්නරු සමයෙන් පසුව ඉදි කළ විශිෂ්ටතම මාළිඟාව ලෙස සැලකේ.

දළදාව ගම්පොළට

මේ කාළයේ දළදාව ගම්පොළ කිසියම් ස්ථානයක පිහිටි දළඳා මාළිඟයේ තැම්පත් කර ඇත.

කෝට්ටේ හා මහනුවර යුගවල දළදාව.

හය වන පරාක්‍රමබාහු රජු ඉදි කළ දළදා මාළිඟාව දළදාව වඩම්මවා, අනතුරුව මහනුවර දළදා මාළිඟාවට වැඩමවූ පසු එහි දෙමහල් හා තෙමහල් දළදා මන්දිරවල වරින් වර තැම්පත් කළේය.
කාළයාගේ ඇවෑමෙන් මහනුවර දළදා වහන්සේගේ ස්ථිර වාසස්ථානය බවට මෙය පත් විය. ඉන් පසු දළදාව සිංහල බෞද්ධයන්ගේ ඉතා උසස් ආගමික පුද පූජා ඇතුළත් සංස්කෘතිකාංගයක් වූ පෙරහැරට සම්බන්ධ විය.

ආශ්‍රිත

තොරතුරු -පී. එම් . සේනාරත්න මහාතාගේ ශ්‍රී ලංකාවේ සංස්කෘතික දායාද පොතෙන් හා විශ්වකෝෂයෙනි.


ඉදිරිපත් කිරීම kandy kasun

@ktdmkasun